|
فرارسیدن ایام سوگواری شهادت سرور و سالار شهیدان امام حسین (ع) را تسلیت عرض مینماییم.
مراسم ویژه ماه محرم با مداحی کربلایی مهدی طلایی مراسم ویژه نه شب اول ماه محرم
مارلیک خیابان دکتر حسابی روبه روی دبیرستان دخترانه دکتر حسابی کوچه نسترن۱ ساعت شروع مراسم۳۰/۱۹ لغایت۳۰/۲۰ (مراسم ویژه برادران)
مارلیک بیست متری سه راه سرو ساعت شروع مراسم۲۱ لغایت۲۲ مراسم ویژه ازشب یازدهم ماه محرم (شام غریبان) تا هفت امام
مارلیک خیابان دکتر حسابی خیابان دانش سمت راست کوچه اول دست چپ بن بست دوم ساعت شروع مراسم۲۱ لغایت۲۳ بنام خدا قال صادق:به دوستان ما بگوئید که در اقامه و بر پایی مجالس عزا و مصیبت ما همت گمارند. ضمن آرزوی قبولی طاعات و عبادات، به اطلاع ذاکران اهل بیت می رساند هیئت بیت الزهرا اولین جلسه ذاکران اهل بیت را روز پنجشنبه مورخ۱/۶/۹۰ از ساعت ۲۱ لغایت۳۰/۲۲ برگزار می نماید. حضور شما عزیزان موجب گرمی بخش محفل ما خواهد بود. توسل این جلسه به ساحت مقدس حضرت زهرا سلام الله علیها نشانی مارلیک انتهای دکتر حسابی نرسیده به مجتمع گلریز خ گلزار کوچه مارال ساختمان هانیه واحد ۵ فرخنده میلاد مسعود حضرت جواد الائمه مبارک باد پیشاپیش حلول ماه مبارک رجب مبارک باد. اللهم عجل لولیک الفرج فرخنده میلاد دخت نبی اکرم حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها مبارک باد اللهم عجل لولیک الفرج مراسم چهارشنبه:۲۱/۲/۱۳۹۰ مارلیک خیابان دکتر حسابی نرسیده به مجتمع گلریز خ گلزار کوچه مارال ساختمان هانیه واحد ۵ . ویژه برادران شروع مراسم:ساعت ۲۱ حرم مطهر امام رضا (ع( مقدمه: امام رضا (ع) در سال ۱۴۸ ه.ق . در شهر مدینه دیده به جهان گشودند و در سال ۱۸۳ ه.ق.با شهادت پدر بزرگوارشان به منصب امامت نایل آمدند. مامون علیه اللعنه در سال ۲۰۰ ه.ق.امام رضا –علیه السلام– و تعدادی از علویون را مجبور به ترک مدینه وهجرت به خراسان کرد. کمتر از دو سال بعد از ورود حضرت به خراسان،مامون با هدف دستیابی به اهداف پلیدش ، آن امام را با سم به شهادت رسانید. با شهادت امام رضا(ع)در سال ۲۰۳ ه.ق.پیکر مطهر حضرت ،طبق پیش بینی ایشان ، در باغ حمید بن قحطبه حاکم ووالی خراسان –واقع در روستای سناباد – به خاک سپرده شد و با گذشت زمان این روستا به «مشهد الرضا» معروف گردید.از این تاریخ به بعدتا دوره دیلمیان نشانه ای از تجدید بنای حرم در دست نمی باشد،تااینکه سبکتکین (۳۸۷-۳۶۶ ه.ق پادشاه متعصب غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن حضرت را ممنوع کرد. در سال ۴۰۰ ه.ق.ابوبکر شهمرد به دستور سلطان محمود غزنوی بنای بقعه را بار دیگربازسازی کرد .درروزگار سلطان سنجر سلجوقی پس از مرمت بنا ،گنبدی با آجرهای زرد رنگ بر فرازقبه حرم ساخته شد وپس از مدتی گنبد با کاشی های نفیس مزین گردید ومناره ای کنار آن ساخته شد. در دوره نادر شاه افشار(حدود سال ۱۱۴۸ه.ق.) علاوه بر احداث مناره سر در ایوان شمالی صحن انقلاب وتذهیب آن، ایوان جنوبی این صحن نیز طلا کاری شد. سال ۱۲۳۳ ه.ق. بنای صحن نو (صحن آزادی ) به امر فتحعلی شاه قاجار آغازودر دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار به اتمام رسید.در سال ۱۲۹۱ شمسی ارتش روسیه صدمات زیادی به مجموعه بناهای متبرکه وارد ساخت که پس از چندی توسط حسین میرزا امیر الدوله والی خراسان تعمیر گردید.در سال ۱۳۰۷شمسی شبکه پیرامون حرم مطهر تحت عنوان «فلکه حضرت» تغییرات اساسی یافت وفلکه دور حرم به شعاع ۱۸۰ متر از نوک گنبد وبه پهنای ۳۰متر احداث گردید . بنای موزه ، کتابخانه قدیم وتالار تشریفات مربوط به همین دوره است. به نقل از امام کاظم علیه السلام تا به پیامبر(ص) و پیامبر نیز به نقل از پروردگار می فرمایند که: پذیرش توحید مانند دژی است مستحکم که هر کس وارد آن شود محفوظ می ماند البته به شرطی که ولایت ما اهل البیت رانیز بپذیرد. سنگ قبر نمای سنگ قبر مطهر امام رضا(ع اولین سنگ قبر مزار حضرت که مربوط به سال ۵۱۶ ه.ق. – در عهد سلطان سنجر سلجوقی – است با ابعاد ۳۰ در۴۰ به قطر ۶ سانتی متر،دارای کتیبه ای محرابی شکل و به خطکوفی شکسته است و اکنون در موزه نگهداری می شود . بر روی این سنگ قبر به خط کوفی چنین نوشته شده است : و در اطراف آن حک شده است: بسم الله الرحمن الرحیم صل علی محمد و جعفرو موسی و علی و محمد وعلی والحسن والقائم الحجه ودر خط دیگر نوشته شده است : امر بعمارت مشهدالرضوی علی بن موسی علیهالسلام العبد المذنب الفقیر الی رحمته ابوالقاسم احمد بن احمد العلوی الحسینس تقبل الله منه. ۱-۲دومین سنگ قبر مطهر دومین سنگ مزارحضرت، ازسنگ مرمر معدن شاندی با رنگ سبز لیمویی بوده و توسط حاج حسین حجارباشی زنجانی در سال ۱۳۱۱ ش تهیه شده بود.(از آنجایی که این سنگ قبر به شکل صندوق سنگی ساخته شده بود ،عنوان صندوق را نیز داشت ) این سنگ قبر مطهر تا سال ۱۳۷۹ش . درون ضریح چهارم قرار داشت تا اینکه در همین سال به هنگام تعویض ضریح چهارم برداشته شد و سنگ قبر جدید به جای آن در داخل ضریح پنجم جای گرفت.
سومین سنگ مزارحضرت سنگ مرمر بسیار نفیس از معدن توران پشت یزد است. به رنگ سبز چمنی با ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۱۰ متر و قطر ۹۰ سانتی متر و وزن ۳۶۰۰ کیلوگرم که همزمان با تعویض ونصب ضریح پنجم در سال ۱۳۷۹ شمسی درون ضریح بر روی مرقد امام (ع) نصب شد. بر سطح سومین سنگ قبر علاوه بر کلمات مقدس والهام بخش هنری ، القاب امام(ع) ، تاریخ ولادت و شهادت آن حضرت ونیزدوبیت از اشعاری که حضرت به قصیده دعبل ملحق فرمودند( و قبر بطوس یا لها من مصیبه الحت علی الاحشا بالزفرات الی الحشر حتی یبعث الله قائمنا یفرج عنا الغم و الکربات و قبری است در طوس که مصیبت های زیادی به صاحب آن می رسد و این قدر مصیبت سنگین است که دل های شیعیان را تا روز قیامت اندوهگین می کند و بر جان هایشان آتش می زند تا اینکه خداوند از میان ما اهل البیت (ع) قیام کننده ای را برانگیزد ودرد و رنج هایی را که به ما رسیده التیام بخشد) حک شده است علاوه بر این آیاتی از قرآن نیز زینت بخش اطراف سنگ می باشد. اولین ضریح: اگرچه تصویری ازضریح اول در دست نیست ولی آنچه که از اسناد به دست بر می آید ،اولین ضریح حضرت ، ضریح چوبی طلا ونقره کوب بوده که در زمان شاه طهماسب صفوی به سال ۹۵۷ ه.ق. ساخته و بر روی مرقد مطهر نصب شد که به دلیل چوبی بودن زود فرسوده ودر سال ۱۱۶۰ه.ق. تعویض گردید. دومین ضریح حضرت ، ضریح فولادی مرصع است که درسال ۱۱۶۰ ه.ق. ساخته شد و واقف آن شهرخ میرزا (فرزند رضا قلی میرزا) نوه نادر شاه افشار می باشد. این ضریح تا سال ۱۳۷۹ شمسی در طبقه فوقانی وبر فراز سنگ مطهر قرار داشت تا اینکه در سال ۱۳۷۹ شمسی همزمان با نصب ضریح پنجم به طبقه تحتانی ( داخل سرداب )انتقال یافت. کتیبه سردر ورودی ضریح دوم: بر کتبیبه ای که بالای درورودی ضریح دوم نصب است به خط ثلث نوشته شده : نیازرحمت ایزد مستعان و تراب اقدام زوار این آستان ملک پاسبان سبط سلطان نادر شهرخ شاه الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان به وقف و نصب این ضریح و قبه های مرصع چهار گوشه ضریح مقدس مبارک موفق گردید.۱۶۰ قمری نگین های اطراف ضریح دوم: نمای سومین ضریح: سومین ضریح حضرت ، ضریح فولادی سادده ای بود که در عصر فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۳۸ .ه.ق. ساخته و بر روی ضریح دوم جای گرفت . این ضریح همزمان با ساخت و نصب ضریح چهارم در سال ۱۳۳۸ شمسی ، به موزه حضرت انتقال یافت.
نمای چهارمین ضریح : ضریح چهارم از جنس طلا و نقره معروف به «شیر وشکر» است که در سال ۱۳۳۸ خورشیدی پس از برداشتن ضریح سوم وانتقال آن به موزه ، روی ضریح دوم نصب شد.این ضریح تحت نظارت استاد مرحوم ابوالحسن حافظیان و با هنرمندی استاد محمد تقی ذوفن اصفهانی ساخته شد. این ضریح دارای ۰۵/۴ متر طول و ۰۶/۳ متر عرض و ۹۰/۳ متر ارتفاع است .قسمت بالای ضریح با سوره «یس»و «هل اتی » تزئین یافته است .این ضریح همزمان با ساخت و نصب ضریح پنجم در سال ۱۳۷۹ ه.ش به موزه انتقال یافت. نمای پنجمین ضریح: گذشت حدود ۴۰ سال از عمر ضریح چهارم استحکام سازه ای آن را کم کرده بود .در عین حال ایجاد انفجار توسط منافقین در ضلع بالاسر ضریح مبارک در عاشورای حسینی سال ۱۳۷۳ شمسی اندیشه طراحی ، ساخت و نصب ضریح جدید را که از قبل آغاز شدده بود تقویت کرد.لذا با مشورت گرفتن از صاحب نظران و هنرمندان ، طراحی ضریح پنجم رااستاد خدادادزاده اصفهانی و خطاطی و خوشنویسی آن را استاد موحد بر عهده داشته است . کار ساخت این ضریح مقدس با کیفیت عالی ودر نهایت استحکام به وزن ۱۲ تن به ابعاد۷۳/۳در ۷۸/۴ متر و ارتفاع ۹۶/۳ متر با روکش طلا و نقره به مدت هفت سال پایان یافت. برخی جلوه های هنری ضریح پنجم: به جرات می توان گفت این ضریح یکی از بدیع ترین و اصیل ترین آفرینش های هنری اسلامی – ایرانی در دوره اخیر است .تمام گلبرگ ها و نقش هایی که در آن به کار رفته دارای بار فکری و فرهنگی است .در ۴ طرف این ضریح ۱۴ دهانه (به نشانه ۱۷ معصوم)و گل های آفتاب گردان (به نشانه شمس الشموس)و گل های هشت پر(به نماد هشتمین امام)و گل های پنج پر (به نشانه پنج تن آل عبا) به صورت زیبایی طراحی گردیده است.همچنین سوره مبارکه «یس» و «هل اتی»و «اسما و صفات الهی»به خط ثلث وبه صورت بسیار زیبایی روی آن نقش بسته و دور خارجی ضریح را مزین نموده است و داخل آن تماما خاتم کاری شده است. زیور آلات و جواهرات موجود در روضه منوره: کاشی های نفیس روضه منوره: ازاره دیوارهای حرم مطهر از کف به ارتفاع حدود ۲ متر ،دارای چند قسمت است :ابتدا دارای حاشیه ای کوتاه از سنگ مرمر سفید به عرض حدود ۲۰ سانتی متر که بالای آن به ارتفاع ۹۲ سانتی متر با کاشی های قدیمی وممتاز و نفیس سنجری مربوط به حدود ۹۰۰سال قبل معرق کاری شده است. بالای معرق کاری ها حاشیه ای به عرض ۱۵ سانتی متر با نقش های بسیار زیبا به خط طلایی رنگ وجود دارد که سوره هایی از قرآن مانند سوره واقعه و احادیثی از معصومین (ع) نوشته شده است. علاوه بر این حاشیه ، کتیبه ای به عرض ۵۰ سانتی متر بالاتر از کاشی ها ی سنجری وجود دارد که حاوی سوره هایی از قرآن به خط ثلث برجسته است و در نهایت بالای آن کتیبه ای از سنگ مرمر سفید با عرض حدود ۳۲ سانتی متر کنده کاری شده که قصیده ای از دبیر الملک و اشعاری از مرحوم دکتر قاسم رسا را به خط نستعلیق در بر دارد. آیینه کاری های روضه منوره : سقف حرم مطهر به طرز بسیار زیبایی مقرنس آینه شده که اصطلاحا به آن قطار آینه گفته میشود.در قسمت ابتدایی آینه کاری سقف روضه منوره ، کتیبه تاریخی و ارزشمند آینه به عرض ۸۰ سانتیمتر قرار گرفته که سوره مبارکه جمعه را با خط ثلث جلی به خط علیرض عباسی خطاط معروف عصرصفویه در بر دارد . این کتیبه در ابتدا به صورت گچ بری ایجاد شد و در عهد قاجاریه هنگام آینه کاری حرم روی خطوط این کتیبه نیز آینه کاری گردید. بنای گنبد مطهر و طلا کاری آن: تاریخچه برای اولین بار شرف الدین ابو طاهر قمی وزیر سلطان سنجر سلجوقی در قرن ششم دستور ساخت گنبد را در بالای حرم مطهر صادر نمود . نمای گنبد در آغاز ساخت ، آجر زرد رنگ و سپس کاشی سنجری بود و در سال ۹۳۲ ه.ق. در زمان شاه طهماسب صفوی طلا کاری شد. بعد از حمله و غارت ازبکان ، در عهد شاه عباس صفوی به سال ۱۰۱۰ ه.ق. گنبد مطهر برای بار دوم طلا کاری گردید .(در کتیبه دور گنبد به آن اشاره شده است)و پساز زلزله در زمان شاه سلیمان صفوی به سال ۱۰۸۶ ه.ق. دوباره مرمت شد.(در یکی از ۴ ترنج روی گنبد تصریح شده است(. نمای گنبد توپ خورده در سال ۱۳۳۰ .ق برابر با ۱۲۹۱ ش. عده ای در شهر مشهد آهنگ مخالفت با مشروطه ساز کردند و به تحریک بیگانگان ، آرامش شهر را بر هم زدند. سر بازان روس به منظور پشتیبانی از مخالفین مشروطه و به نام حفظ اتباع روسیه ، در پیرامون حرم مطهر مستقر شدند.هدف آنها در ظاهر متفرق کردن اوباش – که داخل حرم تحصن کرده بودند- و در واقع انهدام قبه مبارک و غارت اموال نفیس حرم بود. سربازان روس بالاخره با مسلسل و توپ بستند و بعداز چهار روز مقدار زیادی اشیای نفیس حرم بود. سربازان روس بالاخره با مسلسل و توپ های سبک ، حرم مطهر را به توپ بستند وبعد از چهار روز تعداد زیادی اشیای نفیس و قیمتی به یغما رفت. مرمت گنبد مطلا بعد از پیروزی انقلاب: کتیبه دور گنبد: بسم الله الرحمن الرحیم .من عظایم توفیقات الله سبحانه ان وفق سلطان الاعظم مولی ملوک العرب والعجم صاحب النسب الطاهر النبوی الحسب الباهر العلوی تراب اقدام خدام هذه الروضه المنوره الملکوتیه مروج آثار اجداده المعصومین السلطان بن السلطان ابو المظفر شاه عباس الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان فاستسعد بالمجیئی ماشیا علی قدمیه من دارالسلطنه اصفهان الی زیاره هذه الحرم الاشرف و قد تشرف بزنیه هذه البقعه من خلص ماله فی سنه الف و عشر وتم فی سنه الف وست عشر. رواق ها: از دیرباز رواق ها و شبستان ها بهترین مکان برای خلوت دل های عارفانه بوده است. در این فضاهای بهشتی که معطر به عطر اهل البیت می باشد زوار به دور از علقه ها و علاقه های مادی و دنیوی با پناه بردن به قرآن، مفاتیح و زیارتنامه و یا سجاده نشینی در برابرپروردگار، روح زنگار گرفته را به آب زلال عبادت جلا می دهند. رواق ها در اماکن مذهبی نیکوترین جایگاه و نزدیک ترین محل ها به یار است. از اینجا بهتر می توان آنچه را که در دل گره شده است با حضرت در میان گذاشت.
رواق دارالحفاظ: این رواق با مساحت ۲۱۷ متر مربع در جنوب حرم مطهر و شمال مسجد گوهرشاد قرار دارد و به دستور بانو گوهرشاد در اوایل قرن نهم هجری بنا شده است. این رواق از قدیم محل تجمع حافظان قرآن و انجام مراسم خاص تلاوت کلام ا… و خطبه مخصوص حفاظ آستان قدس بوده و در حال حاضر همه روزه صبح و شام برای انجام مراسم صفه به قرائت قرآن و دوازده بند خواجه نصیر می پردازند و از این رو است که به « دارالحفاظ » شهرت یافته است. مشاهیر بزرگواری مثل عبدالجواد ادیب نیشابوری و ملاهاشم خراسانی در این مکان مدفون می باشند. رواق دارالسیاده: این رواق که به مساحت ۳۷۳ متر مربع در جنوب غربی حرم مطهر و شمال مسجد جامع گوهرشاد، جنب رواق دارالحفاظ قرار دارد در زمان بانو گوهرشاد بنا شد. نامگذاری آن به «دارالسیاده» ازآن جهت است که از قدیم محل تجمع و تدریس علما، سادات و منسوبین به خاندان امیرالمومنین (ع) بوده است. قبور محمد مهدی خالصی اصفهانی، میرزا احمد مدرس یزدی و محمد کوهستانی در این رواق واقع شده و دسترسی به آن از ضلع های شمالی مسجد گوهرشاد، رواق دارالحفاظ و دارالولایه میسر می باشد.
رواق دارالسلام: این رواق با مساحت ۲۲۷ متر مربع در جنوب شرقی روضه منوره و شرق رواق دارالحفاظ و غرب رواق های دارالعزه و دارالسرور قرار دارد و از جمله بناهایی است که اساس آن در زمان بانو گوهرشاد و به دستوراو پی ریزی شده و در سال های ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۸ ه.ش. پس از تعمیر و تزیین به صورت کنونی در آمده است. قبور علمایی چون شیخ غلامحسین تبریزی، سید حسین خادمی اصفهانی، میرزا حبیب ا… گلپایگانی و شهید هاشمی نژاد در این رواق می باشد. رواق گنبد حاتم خانی: رواق گنبد حاتم خانی به مساحت ۱۱۵ متر مربع در شرق حرم مطهر و پایین پای مبارک توسط حاتم بیگ اردوبادی از وزرای عصر صفویه در سال ۱۰۱۰ ه. ق. بنا گردید. این رواق دارای ۳۰/۷ متر عرض و ۳۰/۱۳ متر طول و ۶۰/۱۱ متر ارتفاع می باشد و کف آن با سنگ مرمر فرش شده و ازاره آن به ارتفاع ۵۰/۱ متر از سنگ های منبت استفاده شده است. کاشی هایی که در این رواق استفاده شده همگی از نوع کاشی معرق با رنگ ها و اشکال و نقوش مختلف می باشد که منتهای ظرافت، لطافت و زیبایی در آن ها به کار رفته است. رواق گنبد الله وردیخان: این رواق با مساحت ۱۷۱ متر مربع در شمال شرقی حرم مطهر توسط الله وردیخان از رجال عهد صفویه و در سال ۱۰۲۱ ه.ق. بنا شد. بر گرداگرد این رواق، تاریخ ولادت و شهادت امامان معصوم علیهم السلام به همراه بعضی از احادیث معتبرمکتوب می باشد. گنبد الله وردیخان گنبد الله وردیخان گنبد مسی می باشد که در مجاورت گنبد طلایی و بر فراز رواق الله وردیخان واقع شده است. این رواق و گنبد به پیشنهاد الله وردیخان یکی از رجال عصر صفوی که در حکومت شاه عباس صفوی والی فارس بود بنا گردید. وی در شیراز در گذشت و جنازه اش به امر شاه عباس به مشهد حمل و در زیر همین گنبد دفن شد. رواق دارالضیافه: این رواق که هم اکنون محل تشرف خانم ها به حرم مطهر می باشد، از جمله به دارالسیاده و از غرب به رواق الله وردیخان می رسد با محاسبه فضاهای جانبی، مساحت آن ۱۶۶ مترمربع است. بنای این رواق مربوط به سال ۱۰۳۱ ق. است که مرحوم میرزا شفیع قزوینی به هزینه یک تاجر قزوینی این بنا را احداث نمود.محل دفن میرزا مهدی غروی اصفهانی و ملاهاشم قزوینی در این رواق است. رواق توحید خانه: معروف است که این رواق را ملا محسن فیض کاشانی در سال ۱۰۷۲ ه.ق. بنا کرده و در این مکان، آیات توحیدی تدریس و تفسیر می کرده است. در ضلع شمالی توحید خانه، پنجره فولاد نصب گردیده که به صحن انقلاب منتهی می شود و ضریح مطهر از پشت این پنجره نمایان است. مساحت این رواق ۱۰۸ متر مربع است و بزرگانی مثل میرزا مهدی اصفهانی، سید جواد خامنه ای(پدر مقام معظم رهبری) و سید عبدالله شیرازی در این رواق مدفون می باشند. رواق دارالفیض با مساحت ۱۱۲ متر مربع، در شرق رواق دارالشکر و در پشت سر مبارک حضرت واقع شده وبه روضه منوره متصل است. همچنین به علت اتصال این رواق به رواق توحید خانه، برخی مورخان بر این عقیده اند که ممکن است این بنا را مرحوم فیض کاشانی در عهد صفویه همزمان با رواق توحید خانه ساخته باشد. لازم به ذکر است این رواق در حقیقت همان مسجد ریاض است که با توسعه آن دارالفیض نامیده شد. رواق دارالسعاده: این رواق به مساحت ۱۶۲ متر مربع در شرق حرم مطهر، بعد از رواق گنبد حاتم خانی و متصل به ایوان طلای صحن آزادی واقع است که در عهد قاجاریه احداث گردید. مدفن سید یونس اردبیلی، میرزا علی اکبرنوقانی وشیخ علی اکبرنهاوندی در این رواق قرار دارد. رواق شیخ بهایی: این رواق درجنوب شرقی حرم مطهرواقع شده ومدفن شیخ محمد بهاء الدین عاملی معروف به شیخ بهائی (وفات ۱۰۳۱ ه.ق.) است. به روایت تاریخ، این رواق همان منزل ومدرس جناب شیخ بوده که در سال های ۱۳۶۴ ه.ق. با مساحت حدود ۱۰۲ متر مربع به طرز باشکوهی تجدید بنا گردید. در سه طرف رواق، زیر سقف بر دیوار آرامگاه، کتیبه ای به طول ۸/۳۰ متر و عرض ۴۰ ساتی متر ضمن معرفی شیخ، آثار و تالیفات او را به خط ثلث در بر دارد. دسترسی به این رواق از ضلع جنوب غربی صحن آزادی و ضلع شرقی رواق دارالزهد میسر است. رواق دارالسرور: این رواق در جنوب شرقی حرم مطهر بین دارالسعادهو دارالذکر واقع شده است و شبیه راهرو می باشد که به رواق دارالسلام، دارالحفاظ و روضه ی منوره منتهی می شود. در گذشته این بنا به صورت چند اتاق به عنوان آبدارخانه و آسایشگاه عده ای از خدام و محل دفتر امور داخلی حرم استفاده می شد که در سال ۱۳۴۳ ه.ش. با مساحت ۱۰۰ متر مربع به صورت رواق درآمد. بزرگانی چون آیت ا…فلسفی، آیت ا…مروارید، آیت ا…فهری زنجانی و سید ابوالحسن حافظیان در این رواق مدفون هستند. رواق دارالشکر: این رواق از مجموع رواق « پس پشت » مربوط به دوره صفویه، و بنای« قرآن خانه » سابق که مربوط به عهد تیموریان بوده تشکیل شده است. این دو مکان به مساحت ۷۳ متر مربع در سال های ۱۳۴۴ ه.ش. به صورت یک رواق در آمده و دارالشکر نامیده شد.این رواق تقریبا در ضلع شمال غربی روضه منوره وشمال مسجد بالا سر، جنوب غربی رواق توحید خانه، غرب رواق دارالفیض و شرق رواق دارالشرف واقع است. رواق دارالشرف: این رواق با ۱۴۰ متر مربع مساحت در شمال غربی روضه منوره واقع شده است. این بنا که در شمال دارالسیاده و شرق دارالولایه جای دارد، در گذشته به صورت رواق نبوده، اما در سال ۱۳۴۳ ه.ش. پس از تغییراتی به صورت رواقی مستقل درآمده است. دسترسی به این رواق از طریق دارالولایه و کفشداری شماره ۳ میسر است.
رواق دارالعزه: دارالعزه رواق کوچکی است که در جنوب شرقی روضه منوره بین دارالسلام ودارالذکر واقع شده است. قبلا کشیک خانه خدام بوده و در سال ۱۳۴۳ ه.ش. با ۷۳ متر مربع به صورت رواق درآمده است. رواق دارالذکر: این رواق با مساحت ۲۱۶ متر مربع در جنوب شرقی حرم مطهر واقع شده و یکی از بناهای نسبتاً جدید الاحداث است. این رواق از شمال به رواق دارالسروراز جنوب به دارالزهد و از مشرق به صحن آزادی محدود است وقبلا مدرسه علمیه علی نقی میرزا بوده که در سال ۱۳۴۳ ه.ش. بازسازی شده و تغییر کاربری یافت وبا پوشش جدید سقف به صورت رواقی جدید در آمد . رواق دارالاخلاص: این رواق با مساحت ۳۶متر مربع کوچکترین رواق روضه منوره می باشد . در توسعه سال ۱۳۷۳ه.ش. این بنا تقریبا جزء شمال دارالسیاده و مسجد بالا سر قرار گرفته است. برخی معتقدند این قسمت در گذشته به عنوان مسجد بالا سر برای خواهران (مسجد بالای سر زنانه)قابل استفاده بوده و محرابی نیز هم اکنون در سمت قبله وجد دارد که بعداً به این نام نامگذاری گردید.در توسعه اخیر تقریبا مسجد بالاسر و رواق دارالاخلاص به یکدیگر متصل شده و به جای پنجره موجود در تصویر، در کشویی قرار داده شده است. در حال حاضر در ضلع غربی رواق پنجره ای رو به ضریح مطهر نصب می باشد. رواق دارالزهد: رواق دارالزهد با مساحت ۲۹۰ متر مربع در جنوب شرقی حرم مطهر در بین سال های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۲ ه.ش. ایجاد شد. این رواق که در زیر تالار تشریفات آستان قدس واقع شده، از طریق یک راهرو به دارالذکر راه می یابد و به وسیله چهار درگاه از سمت غرب به تالار تشریفات و از شرق به وسیله چهار درگاه از سمت غرب به تالار تشریفات و از شرق بوسیله سه درگاه به مقبره شیخ بهایی محدود می گردد. سطح تمام دیوارها به طرز با شکوهی به آینه آراسته شده است. آینه کاری سقف رواق به صورت آویز و دارای ۶۴ چشمه است. قبر مرحوم علامه محمد تقی جعفری، شیخ ابوالحسن شیرازی و تعدادی از بزرگان علم و فرهنگ در رواق قرار دارد. رواق دارالعباده: تاریخ بنای این رواق به سال ۱۳۵۳ ه.ش. بر می گردد. این بنا همچون رواق شیخ بهائی و دارالزهد دو طبقه می باشد که طبقه فوقانی آن تالار اماکن متبرکه آستان قدس رضوی است. مساحت این رواق ۱۵۸ متر مربع بوده وازشمال به صحن آزادی و از مشرق و جنوب به رواق امام خمینی (ره) مرتبط است. رواق دارالولایه: یکی از بزرگ ترین و با شکوه ترین رواق ها ی حرم مطهر، دارالولایه می باشد. ساخت این بنای وسیع با مساحت ۱۹۶۵ متر مربع در غرب حرم مطهر حد فاصل بین صحن انقلاب و صحن جمهوری اسلامی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۶۵ ه.ش. آغاز و به سال ۱۳۶۸ پایان یافت و به بهره برداری رسید. این بنا علاوه برمزیت وسعت و بزرگی، ارتباط مناسبی با بخش های مختلف حرم دارد. به طوری که از شمال به صحن انقلاب و قسمتی از بست شیخ طوسی از مشرق به رواق های دارالسیاده و دارالشرف و دارالاخلاص از جنوب به مدرسه دودرب و پریزاد واز غرب با صحن جمهوری پیوند دارد و به وسیله دو راه پله به رواق دارالاجابه که در قسمت تحتانی این رواق قرار دارد مرتبط است. تزیینات رواق به صورت آینه کاری، ترکیب گچبری، رنگ آمیزی و معرق سنگی است. رواق دارالهدایه: این رواق با ۵۳۶ متر مربع مساحت در جنوب غربی حرم مطهر و در شمال رواق دارالرحمه، و شرق صحن جمهوری قرار دارد. احداث این رواق از سال ۱۳۶۹ ه.ش. با کاربری عبادی، مذهبی و فرهنگی آغاز و در نخستین روز سال ۱۳۷۱ به بهره برداری رسید. رواق دارالرحمه: این رواق با ۸۳۱ متر مربع زیر بنا در جنوب غربی حرم مطهر، بین بن بست شیخ بهایی و صحن جمهوری اسلامی قرار دارد. این رواق با معماری تقلیدی از شبستان های مسجد گوهرشاد حجیم سازی شده و نما سازی داخلی آن از زیباترین کارهای هنری در حرم مطهر می باشد. اخت این رواق در سال ۱۳۶۹ ه.ش. آغاز و در سال ۱۳۷۱ پایان یافت و در حال حاضر محل تجمع زائرین غیر ایرانی می باشد. این رواق وسیع، بنای زیرین رواق دارالولایه است و درحدود ۱۵ متری غرب سرداب مطهر(بالا سر مبارک حضرت)واقع شده است که از جنوب به مدرسه های پریزاد و دودر و از شمال به رواق دارالحجه و صحن انقلاب واز شرق به سرداب مطهر محدود می شود. احداث این رواق با ۱۹۶۵ متر مربع مساحت، در سال ۱۳۷۶ ه.ش. آغاز و به سال ۱۳۷۹ پایان یافت. در زاویه شرقی رواق، یک هشتی با پنجره ی نقره و سقفی به صورت نیم گنبدی که راه ورود به سرداب مطهر امام (ع) است وجوددارد. رواق دارالاجابه مثل سایر رواق ها از نظر هنر معماری دارای ویژگی های کم نظیری می باشد. در ساخت نمای ظاهری رواق از هنر مقرنس، رسمی بندی، گره، گره نجاری، آیینه کاری ولایه چینی استفاده شده است. رواق دارالحکمه: این رواق با زیر بنای ۱۴۶۸ مترمربع و در دو طبقه در زاویه شمال غربی صحن آزادی واقع شده است. کاراحداث این بنا در سال ۱۳۷۷ ه.ش. شروع ودر سال ۱۳۸۲ پایان پذیرفت. کاربری این بنا در طبقه همکف به عنوان رواق ودر طبقه اول به عنوان سالن تفکیک نذورات می باشد. از طریق صحن انقلاب، آزادی ورواق دارالضیافه می توان به این رواق دسترسی پیدا کرد. رواق دارالکرامه: این رواق دوطبقه با ۴۸۸ متر مربع مساحت در زاویه شمال شرقی صحن انقلاب بنا شده واز طریق صحن انقلاب ورواق دارالحجه قابل دسترسی است. ساخت این رواق درسال۱۳۷۸ ه.ش. آغاز شد ودر سال ۱۳۸۱ پایان یافت. رواق دارالحجه: این رواق زیر صحن انقلاب واقع است و از طریق بست شیخ طوسی و شیخ حر عاملی، صحن انقلاب و گنبد الله وردیخان قابل دسترسی است. این رواق که برای توسعه فضاهای سرپوشیده احداث شده دارای کاربری عبادی می باشد. ضلع شمالی رواق در سه طبقه و ضلع جنوبی آن در دو طبقه سرداب سازی شده و پنجره ای فولادی نیز در ضلع جنوبی تعبیه گردیده است. احداث این رواق با۶۷۹۹ متر مربع زیر بنا در سال ۱۳۷۸ ه.ش. آغاز و در تابستان ۱۳۸۷ به پایان رسید. قبر شیخ مجتبی قزوینی در این رواق واقع است. برگرفته شده از کتاب در حریم ملکوت ( آشنایی با حرم مطهر امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) ۸۸ ح۱مواعظ امام رضا (علیه السلام(
حرم مطهر امام رضا (ع( مقدمه: امام رضا (ع) در سال ۱۴۸ ه.ق . در شهر مدینه دیده به جهان گشودند و در سال ۱۸۳ ه.ق.با شهادت پدر بزرگوارشان به منصب امامت نایل آمدند. مامون علیه اللعنه در سال ۲۰۰ ه.ق.امام رضا –علیه السلام– و تعدادی از علویون را مجبور به ترک مدینه وهجرت به خراسان کرد. کمتر از دو سال بعد از ورود حضرت به خراسان،مامون با هدف دستیابی به اهداف پلیدش ، آن امام را با سم به شهادت رسانید. با شهادت امام رضا(ع)در سال ۲۰۳ ه.ق.پیکر مطهر حضرت ،طبق پیش بینی ایشان ، در باغ حمید بن قحطبه حاکم ووالی خراسان –واقع در روستای سناباد – به خاک سپرده شد و با گذشت زمان این روستا به «مشهد الرضا» معروف گردید.از این تاریخ به بعدتا دوره دیلمیان نشانه ای از تجدید بنای حرم در دست نمی باشد،تااینکه سبکتکین (۳۸۷-۳۶۶ ه.ق پادشاه متعصب غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن حضرت را ممنوع کرد. در سال ۴۰۰ ه.ق.ابوبکر شهمرد به دستور سلطان محمود غزنوی بنای بقعه را بار دیگربازسازی کرد .درروزگار سلطان سنجر سلجوقی پس از مرمت بنا ،گنبدی با آجرهای زرد رنگ بر فرازقبه حرم ساخته شد وپس از مدتی گنبد با کاشی های نفیس مزین گردید ومناره ای کنار آن ساخته شد. در دوره نادر شاه افشار(حدود سال ۱۱۴۸ه.ق.) علاوه بر احداث مناره سر در ایوان شمالی صحن انقلاب وتذهیب آن، ایوان جنوبی این صحن نیز طلا کاری شد. سال ۱۲۳۳ ه.ق. بنای صحن نو (صحن آزادی ) به امر فتحعلی شاه قاجار آغازودر دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار به اتمام رسید.در سال ۱۲۹۱ شمسی ارتش روسیه صدمات زیادی به مجموعه بناهای متبرکه وارد ساخت که پس از چندی توسط حسین میرزا امیر الدوله والی خراسان تعمیر گردید.در سال ۱۳۰۷شمسی شبکه پیرامون حرم مطهر تحت عنوان «فلکه حضرت» تغییرات اساسی یافت وفلکه دور حرم به شعاع ۱۸۰ متر از نوک گنبد وبه پهنای ۳۰متر احداث گردید . بنای موزه ، کتابخانه قدیم وتالار تشریفات مربوط به همین دوره است. به نقل از امام کاظم علیه السلام تا به پیامبر(ص) و پیامبر نیز به نقل از پروردگار می فرمایند که: پذیرش توحید مانند دژی است مستحکم که هر کس وارد آن شود محفوظ می ماند البته به شرطی که ولایت ما اهل البیت رانیز بپذیرد. سنگ قبر نمای سنگ قبر مطهر امام رضا(ع اولین سنگ قبر مزار حضرت که مربوط به سال ۵۱۶ ه.ق. – در عهد سلطان سنجر سلجوقی – است با ابعاد ۳۰ در۴۰ به قطر ۶ سانتی متر،دارای کتیبه ای محرابی شکل و به خطکوفی شکسته است و اکنون در موزه نگهداری می شود . بر روی این سنگ قبر به خط کوفی چنین نوشته شده است : و در اطراف آن حک شده است: بسم الله الرحمن الرحیم صل علی محمد و جعفرو موسی و علی و محمد وعلی والحسن والقائم الحجه ودر خط دیگر نوشته شده است : امر بعمارت مشهدالرضوی علی بن موسی علیهالسلام العبد المذنب الفقیر الی رحمته ابوالقاسم احمد بن احمد العلوی الحسینس تقبل الله منه. ۱-۲دومین سنگ قبر مطهر دومین سنگ مزارحضرت، ازسنگ مرمر معدن شاندی با رنگ سبز لیمویی بوده و توسط حاج حسین حجارباشی زنجانی در سال ۱۳۱۱ ش تهیه شده بود.(از آنجایی که این سنگ قبر به شکل صندوق سنگی ساخته شده بود ،عنوان صندوق را نیز داشت ) این سنگ قبر مطهر تا سال ۱۳۷۹ش . درون ضریح چهارم قرار داشت تا اینکه در همین سال به هنگام تعویض ضریح چهارم برداشته شد و سنگ قبر جدید به جای آن در داخل ضریح پنجم جای گرفت.
سومین سنگ مزارحضرت سنگ مرمر بسیار نفیس از معدن توران پشت یزد است. به رنگ سبز چمنی با ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۱۰ متر و قطر ۹۰ سانتی متر و وزن ۳۶۰۰ کیلوگرم که همزمان با تعویض ونصب ضریح پنجم در سال ۱۳۷۹ شمسی درون ضریح بر روی مرقد امام (ع) نصب شد. بر سطح سومین سنگ قبر علاوه بر کلمات مقدس والهام بخش هنری ، القاب امام(ع) ، تاریخ ولادت و شهادت آن حضرت ونیزدوبیت از اشعاری که حضرت به قصیده دعبل ملحق فرمودند( و قبر بطوس یا لها من مصیبه الحت علی الاحشا بالزفرات الی الحشر حتی یبعث الله قائمنا یفرج عنا الغم و الکربات و قبری است در طوس که مصیبت های زیادی به صاحب آن می رسد و این قدر مصیبت سنگین است که دل های شیعیان را تا روز قیامت اندوهگین می کند و بر جان هایشان آتش می زند تا اینکه خداوند از میان ما اهل البیت (ع) قیام کننده ای را برانگیزد ودرد و رنج هایی را که به ما رسیده التیام بخشد) حک شده است علاوه بر این آیاتی از قرآن نیز زینت بخش اطراف سنگ می باشد. اولین ضریح: اگرچه تصویری ازضریح اول در دست نیست ولی آنچه که از اسناد به دست بر می آید ،اولین ضریح حضرت ، ضریح چوبی طلا ونقره کوب بوده که در زمان شاه طهماسب صفوی به سال ۹۵۷ ه.ق. ساخته و بر روی مرقد مطهر نصب شد که به دلیل چوبی بودن زود فرسوده ودر سال ۱۱۶۰ه.ق. تعویض گردید. دومین ضریح حضرت ، ضریح فولادی مرصع است که درسال ۱۱۶۰ ه.ق. ساخته شد و واقف آن شهرخ میرزا (فرزند رضا قلی میرزا) نوه نادر شاه افشار می باشد. این ضریح تا سال ۱۳۷۹ شمسی در طبقه فوقانی وبر فراز سنگ مطهر قرار داشت تا اینکه در سال ۱۳۷۹ شمسی همزمان با نصب ضریح پنجم به طبقه تحتانی ( داخل سرداب )انتقال یافت. کتیبه سردر ورودی ضریح دوم: بر کتبیبه ای که بالای درورودی ضریح دوم نصب است به خط ثلث نوشته شده : نیازرحمت ایزد مستعان و تراب اقدام زوار این آستان ملک پاسبان سبط سلطان نادر شهرخ شاه الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان به وقف و نصب این ضریح و قبه های مرصع چهار گوشه ضریح مقدس مبارک موفق گردید.۱۶۰ قمری نگین های اطراف ضریح دوم: نمای سومین ضریح: سومین ضریح حضرت ، ضریح فولادی سادده ای بود که در عصر فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۳۸ .ه.ق. ساخته و بر روی ضریح دوم جای گرفت . این ضریح همزمان با ساخت و نصب ضریح چهارم در سال ۱۳۳۸ شمسی ، به موزه حضرت انتقال یافت.
نمای چهارمین ضریح : ضریح چهارم از جنس طلا و نقره معروف به «شیر وشکر» است که در سال ۱۳۳۸ خورشیدی پس از برداشتن ضریح سوم وانتقال آن به موزه ، روی ضریح دوم نصب شد.این ضریح تحت نظارت استاد مرحوم ابوالحسن حافظیان و با هنرمندی استاد محمد تقی ذوفن اصفهانی ساخته شد. این ضریح دارای ۰۵/۴ متر طول و ۰۶/۳ متر عرض و ۹۰/۳ متر ارتفاع است .قسمت بالای ضریح با سوره «یس»و «هل اتی » تزئین یافته است .این ضریح همزمان با ساخت و نصب ضریح پنجم در سال ۱۳۷۹ ه.ش به موزه انتقال یافت. نمای پنجمین ضریح: گذشت حدود ۴۰ سال از عمر ضریح چهارم استحکام سازه ای آن را کم کرده بود .در عین حال ایجاد انفجار توسط منافقین در ضلع بالاسر ضریح مبارک در عاشورای حسینی سال ۱۳۷۳ شمسی اندیشه طراحی ، ساخت و نصب ضریح جدید را که از قبل آغاز شدده بود تقویت کرد.لذا با مشورت گرفتن از صاحب نظران و هنرمندان ، طراحی ضریح پنجم رااستاد خدادادزاده اصفهانی و خطاطی و خوشنویسی آن را استاد موحد بر عهده داشته است . کار ساخت این ضریح مقدس با کیفیت عالی ودر نهایت استحکام به وزن ۱۲ تن به ابعاد۷۳/۳در ۷۸/۴ متر و ارتفاع ۹۶/۳ متر با روکش طلا و نقره به مدت هفت سال پایان یافت. برخی جلوه های هنری ضریح پنجم: به جرات می توان گفت این ضریح یکی از بدیع ترین و اصیل ترین آفرینش های هنری اسلامی – ایرانی در دوره اخیر است .تمام گلبرگ ها و نقش هایی که در آن به کار رفته دارای بار فکری و فرهنگی است .در ۴ طرف این ضریح ۱۴ دهانه (به نشانه ۱۷ معصوم)و گل های آفتاب گردان (به نشانه شمس الشموس)و گل های هشت پر(به نماد هشتمین امام)و گل های پنج پر (به نشانه پنج تن آل عبا) به صورت زیبایی طراحی گردیده است.همچنین سوره مبارکه «یس» و «هل اتی»و «اسما و صفات الهی»به خط ثلث وبه صورت بسیار زیبایی روی آن نقش بسته و دور خارجی ضریح را مزین نموده است و داخل آن تماما خاتم کاری شده است. زیور آلات و جواهرات موجود در روضه منوره: کاشی های نفیس روضه منوره: ازاره دیوارهای حرم مطهر از کف به ارتفاع حدود ۲ متر ،دارای چند قسمت است :ابتدا دارای حاشیه ای کوتاه از سنگ مرمر سفید به عرض حدود ۲۰ سانتی متر که بالای آن به ارتفاع ۹۲ سانتی متر با کاشی های قدیمی وممتاز و نفیس سنجری مربوط به حدود ۹۰۰سال قبل معرق کاری شده است. بالای معرق کاری ها حاشیه ای به عرض ۱۵ سانتی متر با نقش های بسیار زیبا به خط طلایی رنگ وجود دارد که سوره هایی از قرآن مانند سوره واقعه و احادیثی از معصومین (ع) نوشته شده است. علاوه بر این حاشیه ، کتیبه ای به عرض ۵۰ سانتی متر بالاتر از کاشی ها ی سنجری وجود دارد که حاوی سوره هایی از قرآن به خط ثلث برجسته است و در نهایت بالای آن کتیبه ای از سنگ مرمر سفید با عرض حدود ۳۲ سانتی متر کنده کاری شده که قصیده ای از دبیر الملک و اشعاری از مرحوم دکتر قاسم رسا را به خط نستعلیق در بر دارد. آیینه کاری های روضه منوره : سقف حرم مطهر به طرز بسیار زیبایی مقرنس آینه شده که اصطلاحا به آن قطار آینه گفته میشود.در قسمت ابتدایی آینه کاری سقف روضه منوره ، کتیبه تاریخی و ارزشمند آینه به عرض ۸۰ سانتیمتر قرار گرفته که سوره مبارکه جمعه را با خط ثلث جلی به خط علیرض عباسی خطاط معروف عصرصفویه در بر دارد . این کتیبه در ابتدا به صورت گچ بری ایجاد شد و در عهد قاجاریه هنگام آینه کاری حرم روی خطوط این کتیبه نیز آینه کاری گردید. بنای گنبد مطهر و طلا کاری آن: تاریخچه برای اولین بار شرف الدین ابو طاهر قمی وزیر سلطان سنجر سلجوقی در قرن ششم دستور ساخت گنبد را در بالای حرم مطهر صادر نمود . نمای گنبد در آغاز ساخت ، آجر زرد رنگ و سپس کاشی سنجری بود و در سال ۹۳۲ ه.ق. در زمان شاه طهماسب صفوی طلا کاری شد. بعد از حمله و غارت ازبکان ، در عهد شاه عباس صفوی به سال ۱۰۱۰ ه.ق. گنبد مطهر برای بار دوم طلا کاری گردید .(در کتیبه دور گنبد به آن اشاره شده است)و پساز زلزله در زمان شاه سلیمان صفوی به سال ۱۰۸۶ ه.ق. دوباره مرمت شد.(در یکی از ۴ ترنج روی گنبد تصریح شده است(. نمای گنبد توپ خورده در سال ۱۳۳۰ .ق برابر با ۱۲۹۱ ش. عده ای در شهر مشهد آهنگ مخالفت با مشروطه ساز کردند و به تحریک بیگانگان ، آرامش شهر را بر هم زدند. سر بازان روس به منظور پشتیبانی از مخالفین مشروطه و به نام حفظ اتباع روسیه ، در پیرامون حرم مطهر مستقر شدند.هدف آنها در ظاهر متفرق کردن اوباش – که داخل حرم تحصن کرده بودند- و در واقع انهدام قبه مبارک و غارت اموال نفیس حرم بود. سربازان روس بالاخره با مسلسل و توپ بستند و بعداز چهار روز مقدار زیادی اشیای نفیس حرم بود. سربازان روس بالاخره با مسلسل و توپ های سبک ، حرم مطهر را به توپ بستند وبعد از چهار روز تعداد زیادی اشیای نفیس و قیمتی به یغما رفت. مرمت گنبد مطلا بعد از پیروزی انقلاب: کتیبه دور گنبد: بسم الله الرحمن الرحیم .من عظایم توفیقات الله سبحانه ان وفق سلطان الاعظم مولی ملوک العرب والعجم صاحب النسب الطاهر النبوی الحسب الباهر العلوی تراب اقدام خدام هذه الروضه المنوره الملکوتیه مروج آثار اجداده المعصومین السلطان بن السلطان ابو المظفر شاه عباس الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان فاستسعد بالمجیئی ماشیا علی قدمیه من دارالسلطنه اصفهان الی زیاره هذه الحرم الاشرف و قد تشرف بزنیه هذه البقعه من خلص ماله فی سنه الف و عشر وتم فی سنه الف وست عشر. رواق ها: از دیرباز رواق ها و شبستان ها بهترین مکان برای خلوت دل های عارفانه بوده است. در این فضاهای بهشتی که معطر به عطر اهل البیت می باشد زوار به دور از علقه ها و علاقه های مادی و دنیوی با پناه بردن به قرآن، مفاتیح و زیارتنامه و یا سجاده نشینی در برابرپروردگار، روح زنگار گرفته را به آب زلال عبادت جلا می دهند. رواق ها در اماکن مذهبی نیکوترین جایگاه و نزدیک ترین محل ها به یار است. از اینجا بهتر می توان آنچه را که در دل گره شده است با حضرت در میان گذاشت.
رواق دارالحفاظ: این رواق با مساحت ۲۱۷ متر مربع در جنوب حرم مطهر و شمال مسجد گوهرشاد قرار دارد و به دستور بانو گوهرشاد در اوایل قرن نهم هجری بنا شده است. این رواق از قدیم محل تجمع حافظان قرآن و انجام مراسم خاص تلاوت کلام ا… و خطبه مخصوص حفاظ آستان قدس بوده و در حال حاضر همه روزه صبح و شام برای انجام مراسم صفه به قرائت قرآن و دوازده بند خواجه نصیر می پردازند و از این رو است که به « دارالحفاظ » شهرت یافته است. مشاهیر بزرگواری مثل عبدالجواد ادیب نیشابوری و ملاهاشم خراسانی در این مکان مدفون می باشند. رواق دارالسیاده: این رواق که به مساحت ۳۷۳ متر مربع در جنوب غربی حرم مطهر و شمال مسجد جامع گوهرشاد، جنب رواق دارالحفاظ قرار دارد در زمان بانو گوهرشاد بنا شد. نامگذاری آن به «دارالسیاده» ازآن جهت است که از قدیم محل تجمع و تدریس علما، سادات و منسوبین به خاندان امیرالمومنین (ع) بوده است. قبور محمد مهدی خالصی اصفهانی، میرزا احمد مدرس یزدی و محمد کوهستانی در این رواق واقع شده و دسترسی به آن از ضلع های شمالی مسجد گوهرشاد، رواق دارالحفاظ و دارالولایه میسر می باشد.
رواق دارالسلام: این رواق با مساحت ۲۲۷ متر مربع در جنوب شرقی روضه منوره و شرق رواق دارالحفاظ و غرب رواق های دارالعزه و دارالسرور قرار دارد و از جمله بناهایی است که اساس آن در زمان بانو گوهرشاد و به دستوراو پی ریزی شده و در سال های ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۸ ه.ش. پس از تعمیر و تزیین به صورت کنونی در آمده است. قبور علمایی چون شیخ غلامحسین تبریزی، سید حسین خادمی اصفهانی، میرزا حبیب ا… گلپایگانی و شهید هاشمی نژاد در این رواق می باشد. رواق گنبد حاتم خانی: رواق گنبد حاتم خانی به مساحت ۱۱۵ متر مربع در شرق حرم مطهر و پایین پای مبارک توسط حاتم بیگ اردوبادی از وزرای عصر صفویه در سال ۱۰۱۰ ه. ق. بنا گردید. این رواق دارای ۳۰/۷ متر عرض و ۳۰/۱۳ متر طول و ۶۰/۱۱ متر ارتفاع می باشد و کف آن با سنگ مرمر فرش شده و ازاره آن به ارتفاع ۵۰/۱ متر از سنگ های منبت استفاده شده است. کاشی هایی که در این رواق استفاده شده همگی از نوع کاشی معرق با رنگ ها و اشکال و نقوش مختلف می باشد که منتهای ظرافت، لطافت و زیبایی در آن ها به کار رفته است. رواق گنبد الله وردیخان: این رواق با مساحت ۱۷۱ متر مربع در شمال شرقی حرم مطهر توسط الله وردیخان از رجال عهد صفویه و در سال ۱۰۲۱ ه.ق. بنا شد. بر گرداگرد این رواق، تاریخ ولادت و شهادت امامان معصوم علیهم السلام به همراه بعضی از احادیث معتبرمکتوب می باشد. گنبد الله وردیخان گنبد الله وردیخان گنبد مسی می باشد که در مجاورت گنبد طلایی و بر فراز رواق الله وردیخان واقع شده است. این رواق و گنبد به پیشنهاد الله وردیخان یکی از رجال عصر صفوی که در حکومت شاه عباس صفوی والی فارس بود بنا گردید. وی در شیراز در گذشت و جنازه اش به امر شاه عباس به مشهد حمل و در زیر همین گنبد دفن شد. رواق دارالضیافه: این رواق که هم اکنون محل تشرف خانم ها به حرم مطهر می باشد، از جمله به دارالسیاده و از غرب به رواق الله وردیخان می رسد با محاسبه فضاهای جانبی، مساحت آن ۱۶۶ مترمربع است. بنای این رواق مربوط به سال ۱۰۳۱ ق. است که مرحوم میرزا شفیع قزوینی به هزینه یک تاجر قزوینی این بنا را احداث نمود.محل دفن میرزا مهدی غروی اصفهانی و ملاهاشم قزوینی در این رواق است. رواق توحید خانه: معروف است که این رواق را ملا محسن فیض کاشانی در سال ۱۰۷۲ ه.ق. بنا کرده و در این مکان، آیات توحیدی تدریس و تفسیر می کرده است. در ضلع شمالی توحید خانه، پنجره فولاد نصب گردیده که به صحن انقلاب منتهی می شود و ضریح مطهر از پشت این پنجره نمایان است. مساحت این رواق ۱۰۸ متر مربع است و بزرگانی مثل میرزا مهدی اصفهانی، سید جواد خامنه ای(پدر مقام معظم رهبری) و سید عبدالله شیرازی در این رواق مدفون می باشند. رواق دارالفیض با مساحت ۱۱۲ متر مربع، در شرق رواق دارالشکر و در پشت سر مبارک حضرت واقع شده وبه روضه منوره متصل است. همچنین به علت اتصال این رواق به رواق توحید خانه، برخی مورخان بر این عقیده اند که ممکن است این بنا را مرحوم فیض کاشانی در عهد صفویه همزمان با رواق توحید خانه ساخته باشد. لازم به ذکر است این رواق در حقیقت همان مسجد ریاض است که با توسعه آن دارالفیض نامیده شد. رواق دارالسعاده: این رواق به مساحت ۱۶۲ متر مربع در شرق حرم مطهر، بعد از رواق گنبد حاتم خانی و متصل به ایوان طلای صحن آزادی واقع است که در عهد قاجاریه احداث گردید. مدفن سید یونس اردبیلی، میرزا علی اکبرنوقانی وشیخ علی اکبرنهاوندی در این رواق قرار دارد. رواق شیخ بهایی: این رواق درجنوب شرقی حرم مطهرواقع شده ومدفن شیخ محمد بهاء الدین عاملی معروف به شیخ بهائی (وفات ۱۰۳۱ ه.ق.) است. به روایت تاریخ، این رواق همان منزل ومدرس جناب شیخ بوده که در سال های ۱۳۶۴ ه.ق. با مساحت حدود ۱۰۲ متر مربع به طرز باشکوهی تجدید بنا گردید. در سه طرف رواق، زیر سقف بر دیوار آرامگاه، کتیبه ای به طول ۸/۳۰ متر و عرض ۴۰ ساتی متر ضمن معرفی شیخ، آثار و تالیفات او را به خط ثلث در بر دارد. دسترسی به این رواق از ضلع جنوب غربی صحن آزادی و ضلع شرقی رواق دارالزهد میسر است. رواق دارالسرور: این رواق در جنوب شرقی حرم مطهر بین دارالسعادهو دارالذکر واقع شده است و شبیه راهرو می باشد که به رواق دارالسلام، دارالحفاظ و روضه ی منوره منتهی می شود. در گذشته این بنا به صورت چند اتاق به عنوان آبدارخانه و آسایشگاه عده ای از خدام و محل دفتر امور داخلی حرم استفاده می شد که در سال ۱۳۴۳ ه.ش. با مساحت ۱۰۰ متر مربع به صورت رواق درآمد. بزرگانی چون آیت ا…فلسفی، آیت ا…مروارید، آیت ا…فهری زنجانی و سید ابوالحسن حافظیان در این رواق مدفون هستند. رواق دارالشکر: این رواق از مجموع رواق « پس پشت » مربوط به دوره صفویه، و بنای« قرآن خانه » سابق که مربوط به عهد تیموریان بوده تشکیل شده است. این دو مکان به مساحت ۷۳ متر مربع در سال های ۱۳۴۴ ه.ش. به صورت یک رواق در آمده و دارالشکر نامیده شد.این رواق تقریبا در ضلع شمال غربی روضه منوره وشمال مسجد بالا سر، جنوب غربی رواق توحید خانه، غرب رواق دارالفیض و شرق رواق دارالشرف واقع است. رواق دارالشرف: این رواق با ۱۴۰ متر مربع مساحت در شمال غربی روضه منوره واقع شده است. این بنا که در شمال دارالسیاده و شرق دارالولایه جای دارد، در گذشته به صورت رواق نبوده، اما در سال ۱۳۴۳ ه.ش. پس از تغییراتی به صورت رواقی مستقل درآمده است. دسترسی به این رواق از طریق دارالولایه و کفشداری شماره ۳ میسر است.
رواق دارالعزه: دارالعزه رواق کوچکی است که در جنوب شرقی روضه منوره بین دارالسلام ودارالذکر واقع شده است. قبلا کشیک خانه خدام بوده و در سال ۱۳۴۳ ه.ش. با ۷۳ متر مربع به صورت رواق درآمده است. رواق دارالذکر: این رواق با مساحت ۲۱۶ متر مربع در جنوب شرقی حرم مطهر واقع شده و یکی از بناهای نسبتاً جدید الاحداث است. این رواق از شمال به رواق دارالسروراز جنوب به دارالزهد و از مشرق به صحن آزادی محدود است وقبلا مدرسه علمیه علی نقی میرزا بوده که در سال ۱۳۴۳ ه.ش. بازسازی شده و تغییر کاربری یافت وبا پوشش جدید سقف به صورت رواقی جدید در آمد . رواق دارالاخلاص: این رواق با مساحت ۳۶متر مربع کوچکترین رواق روضه منوره می باشد . در توسعه سال ۱۳۷۳ه.ش. این بنا تقریبا جزء شمال دارالسیاده و مسجد بالا سر قرار گرفته است. برخی معتقدند این قسمت در گذشته به عنوان مسجد بالا سر برای خواهران (مسجد بالای سر زنانه)قابل استفاده بوده و محرابی نیز هم اکنون در سمت قبله وجد دارد که بعداً به این نام نامگذاری گردید.در توسعه اخیر تقریبا مسجد بالاسر و رواق دارالاخلاص به یکدیگر متصل شده و به جای پنجره موجود در تصویر، در کشویی قرار داده شده است. در حال حاضر در ضلع غربی رواق پنجره ای رو به ضریح مطهر نصب می باشد. رواق دارالزهد: رواق دارالزهد با مساحت ۲۹۰ متر مربع در جنوب شرقی حرم مطهر در بین سال های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۲ ه.ش. ایجاد شد. این رواق که در زیر تالار تشریفات آستان قدس واقع شده، از طریق یک راهرو به دارالذکر راه می یابد و به وسیله چهار درگاه از سمت غرب به تالار تشریفات و از شرق به وسیله چهار درگاه از سمت غرب به تالار تشریفات و از شرق بوسیله سه درگاه به مقبره شیخ بهایی محدود می گردد. سطح تمام دیوارها به طرز با شکوهی به آینه آراسته شده است. آینه کاری سقف رواق به صورت آویز و دارای ۶۴ چشمه است. قبر مرحوم علامه محمد تقی جعفری، شیخ ابوالحسن شیرازی و تعدادی از بزرگان علم و فرهنگ در رواق قرار دارد. رواق دارالعباده: تاریخ بنای این رواق به سال ۱۳۵۳ ه.ش. بر می گردد. این بنا همچون رواق شیخ بهائی و دارالزهد دو طبقه می باشد که طبقه فوقانی آن تالار اماکن متبرکه آستان قدس رضوی است. مساحت این رواق ۱۵۸ متر مربع بوده وازشمال به صحن آزادی و از مشرق و جنوب به رواق امام خمینی (ره) مرتبط است. رواق دارالولایه: یکی از بزرگ ترین و با شکوه ترین رواق ها ی حرم مطهر، دارالولایه می باشد. ساخت این بنای وسیع با مساحت ۱۹۶۵ متر مربع در غرب حرم مطهر حد فاصل بین صحن انقلاب و صحن جمهوری اسلامی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۶۵ ه.ش. آغاز و به سال ۱۳۶۸ پایان یافت و به بهره برداری رسید. این بنا علاوه برمزیت وسعت و بزرگی، ارتباط مناسبی با بخش های مختلف حرم دارد. به طوری که از شمال به صحن انقلاب و قسمتی از بست شیخ طوسی از مشرق به رواق های دارالسیاده و دارالشرف و دارالاخلاص از جنوب به مدرسه دودرب و پریزاد واز غرب با صحن جمهوری پیوند دارد و به وسیله دو راه پله به رواق دارالاجابه که در قسمت تحتانی این رواق قرار دارد مرتبط است. تزیینات رواق به صورت آینه کاری، ترکیب گچبری، رنگ آمیزی و معرق سنگی است. رواق دارالهدایه: این رواق با ۵۳۶ متر مربع مساحت در جنوب غربی حرم مطهر و در شمال رواق دارالرحمه، و شرق صحن جمهوری قرار دارد. احداث این رواق از سال ۱۳۶۹ ه.ش. با کاربری عبادی، مذهبی و فرهنگی آغاز و در نخستین روز سال ۱۳۷۱ به بهره برداری رسید. رواق دارالرحمه: این رواق با ۸۳۱ متر مربع زیر بنا در جنوب غربی حرم مطهر، بین بن بست شیخ بهایی و صحن جمهوری اسلامی قرار دارد. این رواق با معماری تقلیدی از شبستان های مسجد گوهرشاد حجیم سازی شده و نما سازی داخلی آن از زیباترین کارهای هنری در حرم مطهر می باشد. اخت این رواق در سال ۱۳۶۹ ه.ش. آغاز و در سال ۱۳۷۱ پایان یافت و در حال حاضر محل تجمع زائرین غیر ایرانی می باشد. این رواق وسیع، بنای زیرین رواق دارالولایه است و درحدود ۱۵ متری غرب سرداب مطهر(بالا سر مبارک حضرت)واقع شده است که از جنوب به مدرسه های پریزاد و دودر و از شمال به رواق دارالحجه و صحن انقلاب واز شرق به سرداب مطهر محدود می شود. احداث این رواق با ۱۹۶۵ متر مربع مساحت، در سال ۱۳۷۶ ه.ش. آغاز و به سال ۱۳۷۹ پایان یافت. در زاویه شرقی رواق، یک هشتی با پنجره ی نقره و سقفی به صورت نیم گنبدی که راه ورود به سرداب مطهر امام (ع) است وجوددارد. رواق دارالاجابه مثل سایر رواق ها از نظر هنر معماری دارای ویژگی های کم نظیری می باشد. در ساخت نمای ظاهری رواق از هنر مقرنس، رسمی بندی، گره، گره نجاری، آیینه کاری ولایه چینی استفاده شده است. رواق دارالحکمه: این رواق با زیر بنای ۱۴۶۸ مترمربع و در دو طبقه در زاویه شمال غربی صحن آزادی واقع شده است. کاراحداث این بنا در سال ۱۳۷۷ ه.ش. شروع ودر سال ۱۳۸۲ پایان پذیرفت. کاربری این بنا در طبقه همکف به عنوان رواق ودر طبقه اول به عنوان سالن تفکیک نذورات می باشد. از طریق صحن انقلاب، آزادی ورواق دارالضیافه می توان به این رواق دسترسی پیدا کرد. رواق دارالکرامه: این رواق دوطبقه با ۴۸۸ متر مربع مساحت در زاویه شمال شرقی صحن انقلاب بنا شده واز طریق صحن انقلاب ورواق دارالحجه قابل دسترسی است. ساخت این رواق درسال۱۳۷۸ ه.ش. آغاز شد ودر سال ۱۳۸۱ پایان یافت. رواق دارالحجه: این رواق زیر صحن انقلاب واقع است و از طریق بست شیخ طوسی و شیخ حر عاملی، صحن انقلاب و گنبد الله وردیخان قابل دسترسی است. این رواق که برای توسعه فضاهای سرپوشیده احداث شده دارای کاربری عبادی می باشد. ضلع شمالی رواق در سه طبقه و ضلع جنوبی آن در دو طبقه سرداب سازی شده و پنجره ای فولادی نیز در ضلع جنوبی تعبیه گردیده است. احداث این رواق با۶۷۹۹ متر مربع زیر بنا در سال ۱۳۷۸ ه.ش. آغاز و در تابستان ۱۳۸۷ به پایان رسید. قبر شیخ مجتبی قزوینی در این رواق واقع است. برگرفته شده از کتاب در حریم ملکوت ( آشنایی با حرم مطهر امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) ۸۸ ح۱مواعظ امام رضا (علیه السلام(
فرارسیدن ایام فاطمیه را تسلیت عرض می نمائیم.
|
درباره وبلاگ  اين وبلاگ اختصاص به هيئت بيت الزهرا داشته و در طرح ساماندهی وزارت ارشاد به ثبت رسیده است؛هيئت بيت الزهرا هر هفته چهارشنبه شبها مراسم قرائت قرآن و زيارت پر فيض عاشورا بانواي ذاكر اهل بيت:كربلائي مهدي طلائي برگزار مينمايد.
|
